gl/l (822)

چكيده :

توسعه و تحول صنعت حمل و نقل ريلي درون و برون شهري مستلزم شناخت واقعي از تمام ظريفيت ها و پتانسيل هاي بالقوه مي باشد . اگر چه بخش حمل و نقل ، بحثي خدماتي به شمار مي آيد لكن به دليل اهميت بنيادي آن ، فعاليتي زير بنايي محسوب گرديده و در صورت عدم توجه كافي به آن سايه به بخش ها نيز دچار عقب ماندگي خواهد شد .

رشد و گسترش صنعت حمل و نقل ريلي و وجود مزيت هاي نسبي فرآوان آن نسبت به سار روشهاي عمومي حمل و نقل بيش از هر زمان ديگري مشاهده مي گردد . با پيشرفت تكنولوژي قطارهاي شهري در حال تغيير و تحول بوده و وظيفه حمل و نقل مسافران در اغلب شهرهاي مهم دنيا را به عهده گرفته است .

بر اساس آمارها ، همواره تقاضا در اين بخش فرآينده است و با توجه به مزيت هاي ذاتي و منحصر به فرد حمل و نقل ريلي شدن تكنولوژي ساخت قطعات ، وجود سيستم هاي موثر در زمينه نگهداري ، تامين انرژي ، علائم و ارتباطات و تجهيزات ، مستلزم حمايت همه جانبه مي باشد .

امروزه ايستگاهها بصورت يك مركز مهم شهري در آمده اند ، جايي كه قابل مكث كردن ، معاشرت كردن ، خريد مايحتاج منزل و همچنين استفاده از تسهيلات بانكي و ……………. مي باشد .

طراحي ايستگاه شماره 1 قطار شهري اهواز به همراه يك مركز تجاري و پاركينگ وابته به آن ، با توجه به موقعيت ايستگاه موضوع پايان نامه اين جانبه مي باشد كه مشتمل بر بخش هاي زير است.

فصل اول : كه شامل كليات مطالعاتي كه مباحثي چون تعريف موضوع طراحي ، تعريف مكان طرح، تعريف متولي و مجري طرح و دلايل روگذر يا زيرگذر بودن ايستگاه را در بر دارد .

فصل دوم : كه مروري است بر سيستم حمل و نقل شهري توسط مترو كه همان شناخت و تحليل موضعي را شامل مي شود و در مورد سيستم هاي حمل و نقل ريلي ، ويژگيهاي عمومي ايستگاهها و صفات مشخصه آنها بحث مي كند .

فصل سوم : كه استانداردها و فضاهاي مورد نياز ايستگاهها و تجهيزات مورد نياز آنها را مورد بررسي قرار مي دهد و همچنين در اين فصل نمونه هاي مشابه خارجي و داخلي مورد تحليل و بررسي قرار گرفته است .

فصل چهارم : به شناخت و بررسي شهر اهواز و بررسي موقعيت ايستگاه در شهر و منطقه و عوامل تاثير گذار محيطي به طراحي ايستگاه پرداخته شده است .

فصل پنجم : كه تجزيه و تحليل اطلاعات را شامل مي شود كه به بررسي راهكارهاي مورد استفاده در مقابل عوامل تاثير گذار محيطي و اقليمي مي پردازد .

فصل ششم : كه به بررسي مباني نظيري طراحي معماري و برنامه ريزي فيزيكي مي پردازد كه شامل مباني نظري و ديدگاه مدنظر جهت طراحي ايستگاه و همچنين فهرست فضاها با مساحت و ابعاد و دياگرام هاي ارتباطي بين فضا ها .

فصل هفتم : كه بر اساس مطالعات انجام گرفته ، روند طراحي ، و طرح پروژه ارائه گرديده .

مقدمه :

امروزه معضل ترافيك از مشكلات عمده اي است كه كلان شهرهاي كشورمان با آن دست به گريبان هستند . مشكلات زيست محيطي ، اتلاف وقت . تصادفات و ساير مسايل مربوط به پيامدهاي ترافيك و هزينه هاي ناشي از آن حل مسايل ترافيكي كه را به دغدغه اي براي شهرهاي بزرگ تبديل نمده است . سيستم هاي حمل و نقل ريلي يكي از ابزارهايي است كه همواره براي رفع مشكلات ترافيكي مدنظر بوده و مورد استفاده قرار مي گيرد . سيستم هاي حمل و نقل ريلي ، سيستمهايي هستند كه تنها قابليت حركت در مسيرهاي مخصوص و از پيش ساخته شده را دارند . به همين دليل ، گسترش شبكه سيستم هاي ريلي نسبت به شبكه هاي غير ريلي كمتر بوده و معمولاً مسيرهاي اصلي را شامل مي شود هزينه احداث سيستم ها در مقايسه با سيستم هاي غير ريلي بسيار زياد مي باشد كه سبب شده است احداث اين سيستم ها جز براي مسيرهايي با حجم زياد مسافر توجيه اقتصادي نداشته باشد ، با توجه به مخارج سنگين اين سيستم ها ، براي استفاده بهينه معمولاً از سيستم هاي غير ريلي براي دسترسي مسافران از قسمت هاي مختلف شهرها به ايستگاههاي ريلي استفاده مي شود . ظرفيت وسايل نقليه ريلي معمولاً بيشتر از وسايل نقليه غير ريلي نظير اتوبوس ها مي باشد ، بطوريكه اين سيستم ها قادرند تا 70000 مسافر در ساعت را در هر جهت جابه جا كنند ، سرعت اين سيستم ها نيز در صورتي كه محدوده اي جدا با اولويت عبور داشته باشند بيشتر از سيستم هاي جاده اي است . اكثر اين سيستم ها از نيروي الكتريسيته كه عنوان نيرو محركه سود مي برند كه آلودگي زيست محيطي به همراه ندارد و آلودگي صوتي آن بسيار كم است . بنابراين با توجه به امتيازات فوق اين سيستم ها براي جابه جايي مسافرين در سطح شهرهاي بزرگ و پر جمعيت بسيار مطلوب مي باشد .

-1-1تعريف موضوع طراحي

پروژه مورد نظر طراحي ايستگاه شماره 1 قطار شهري اهواز مي باشد كه به عنوان ايستگاه زرگان معروف است كه اولين ايستگاه در خط در شماره 2 متروي اهواز مي باشد .

ايستگاه زرگان يك ايستگاه رو زميني است كه در مسير بلوار پاسداران به طرف جاده شوشتر – اهواز و در روبروي نيروگاه حرارتي زرگان قرار دارد و با توجه كاربري هاي صنعتي ، مسكوني ، اداري كه در اين منطقه وجود دارند و همچنين قرارگيري در محور جاده شوشتر – اهواز و به دليلي اينكه به عنوان ايستگاه ابتدايي خط شماره 2 مطرح مي باشد از اهميت خاصي برخوردار مي باشد و مي تواند به تعداد قابل توجهي مسافر خدمات ارائه دهد .

در طراحي پروژه با توجه به نيازها و پتانسيل منطقه ، فضاهاي جانبي اعم از مراكز تجاري ، پاركينگ به عنوان كاربري هاي ثانويه در نظر گرفته شده است .

در يك بررسي اجمالي ، اهداف متروي اهواز را مي توان بصورت موارد زير بيان كرد .

ـ ارائه خدمات قابل اتكا در حمل و نقل با كيفيت مطلوب و هزينه نسبي كم .

ـ توجه به مسائل زيست محيطي با كاستن از شبكه هاي حمل و نقل آلوده كننده

ـ ايجاد هماهنگي مناسب با ديگر سامانه هاي حمل و نقل شهري همچنون اتوبوس و تاكسي

ـ تلاش براي ايجاد فضاي اجتماعي آرام و آسوده با فراهم كردن محيط آرام در حمل و نقل شهري

ـ ايجاد فرهنگ نظم در سفرهاي درون شهري

ـ ارتقاء سطح بهره وري مردم از طريق افزايش ساعات مفيد كاري

ـ كاهش اتلاف وقت شهروندان

1–2 تعريف مكان طرح :

در سال 1381 توسط مهندسين مشاور انديشكار براي كل شهرستان اهواز 4 خط را پيش بيني نمده كه مجموعاً حدود 70 كيلومتر مي باشد كه براي فاز اول خط 2 به طول 25 كيلومتر براي اجرا به تصويب رسيد .

خطوط 2 ، 3 و 4 در محل پل پنجم از رودخانه كارون عبور مي كنند . اين سه خط بر روي پل پنجم داراي يك بخشي مشترك مي باشند . در اين بخش ، تقاضاي سفر در ساعت اوج 14000 مسافر در هر جهت برآورده شده است .

دو خط ، ارتباط بين بخش شرقي و غربي شهر را با استفاده از پل هاي اول و پنجم بر قرار مي نمايند (خطوط 1 و 4 )

دو خط ديگر نيز به صورت قطري از شهر عبور مي كنند ، خط 2 از شمال شرقي به جنوب غربي و خط 3 از شمال غربي به جنوب شرقي امتداد دارد .

كه بر اساس مدل هاي ترافيكي ، خط 2 بيشترين حجم مسافر را به خود اختصاص مي دهد . بنابراين كريدور مذكور به عنوان اولين ايستگاه خط جهت اجراي قطار شهري انتخاب شده است .

ايستگاه مورد نظر كه به عنوان اولين ايستگاه خط 2 انتخاب شده است كه در منطقه زرگان اهواز و به عنوان ايستگاه زرگان مي باشد كه ايستگاه زرگان در شمال شرقي شهرستان اهواز واقع شده است كه اين مسير در امتداد بلوار پاسداران و مسير جاده اهواز – شوشتر واقع گرديده كه سايت مورد نظر تقريباً در روبروي نيروگاه حرارتي زرگان اهواز واقع شده است كه اطراف آن شامل كاربري هاي صنعتي ، مسكوني ، خدماتي ، اداري ، تجاري مي باشد و قسمتهايي نيز به عنوان اراض كشاورزي مي باشند .

اين مسير از محل نيروگاه زرگان شروع مي شود و در آن منطقه دپوي مركزي نيز پيش بيني شده است كه از محور اصلي مسير حدود 6/2 كيلو متر فاصله دارد . اين مسير در امتداد بلوار پاسداران قرار گرفته و در اين بلوار تا ميدان دروازه ادامه دارد كه در اين راستا از نقاط مهمي چون ميدان فرودگاه ، ميدان شهر بندر (چهارشير) و ميدان دروازه مي گذرد كه طول اين مسير 7320 متر است و همكنون 8 محل احداث و استقرار ايستگاه در آن پيش بيني شده است . فواصل بين ايستگاهها بطور متوسط 800 متر است ولي بين ايستگاههاي منطقه زرگان فواصل بيشتري خواهد بود .

در بلوار پاسداران عرض خيابان زياد است و وجود باندهاي كندر و استقرار مسير را در وسط بلوار ممكن مي سازد . در اين فاصله (بين زرگان و دروازه) محلي براي احداث (پايانه اتوبوس برون شهري) وجود دارد و در آن محل يك ايستگاه در سطح پيش بيني شده است و وروديه اتوبوسها از قسمت جنوبي بلوار به ترمينال بصورت زير گذر طراحي خواهد بود .

شکل 1-1-خطوط پیش بینی شده برای مترو اهواز

-3-1 تعريف متولي و مجري طرح

-1-3-1خلاصه اي از عملكرد قطار شهري اهواز

1 ) در بهمن ماه 1381 سازمان قطار شهري اهواز تاسيس گرديد .

2 ) مطالعات فاز صفر توسط مهندسين مشاور انديشكار در سال 1381 ارائه گرديد

3 ) گزارشات مطالعات فاز صفر در كميته فني شوراي عالي ترافيك در اسفند ماه 81 مورد بررسي قرار گرفت .

4 )تصويب كريدور مسير شمال شرقي – جنوب غربي قطار شهري اهواز در چهل و سومين شوراي عالي ترافيك كشور در تاريخ 12/5/82 با حضور استاندارد خوزستان ، جناب آقاي مهندس معين در تهران

5 ) انتخاب مديريت طرح (عامل 4 ) در سال 83

6 ) تعيين محل دپوهاي مركزي و فرعي و اخذ موافقت واگذاري از طريق سازمان مسكن و شهر سازي

7 ) پيگيري مراحل استعلاك اراضي دپو و پاركينگ

8 ) شناسايي و بررسي مشاورين واجد صلاحيت و اخذ پيشنهادات مشاوران جهت طراحي دپوها و مسير

9 ) انتخاب مشاور خارجي (شركت سومالي فرانسه) جهت تعيين نحوه استقرار خط .

10 ) تهيه برنامه زمانبندي كلي پروژه براي 5 سال ، تهيه برنامه زمانبندي سطح يك براي كل پروژه.

11 ) شناسايي مشاوران نقشه برداري و ژئوتكنيك و انجام كل توسط مشاوران مربوطه .

12 ) تصويب محل هاي پيشنهادي دپوهاي پروژه در شوراي عالي شهر سازي كشور .

13 ) پيگيري اعتبار مورد نياز طرح از طريق فاينانس

14 ) عقد قرار داد با شركت مهندسين مشاور ايمر جهت مطالعات فاز يك و تهيه اسناد مناقصه بين المللي به روش طرح و ساخت (EPC) .

15 ) اخذ موافقتنامه طرح احداث قطار شهري اهواز به شماره طبقه بندي 30611206 از طريق دفتر عمران شهري و روستايي سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور .

-2-3-1 مطالعات فاز صفر قطار شهري اهواز :

اين مطالعات توسط مهندسين مشاور انديشكار در سال 1381 صورت گرفت كه نتيجه اين مطالعات براي كل شهرستان اهواز 4 خط را پيش بيني نمود كه مجموعه حدود 70 كيلومتر مي باشد . كه براي فاز اول خط 2 به طول 25 و كيلومتر براي اجرا به تصويب رسيد .

-3-3-1مطالعات فاز يك قطار شهري اهواز :

به منظور انجام مطالعات فاز يك پروژه قطار شهري اهواز با شركت مهندسين مشاور ايمر جهت انجام خدمات مشاوره اي به شرح زير قرار داد منعقه گرديد . طراحي زير سازي – روزسازي – علائم –ارتباطات – برقي كردن تهويه تونل هاي مسير – انبيد فني – طراحي محوطه و ساختمانهاي دپو – ساختمان اداري و كنترل مركزي قطار شهري اهواز در مسير مصوب .

-4-3-1تهيه اسناد طرح و ساخت (EPC)

با توجه به سياست وزارت كشور و سازمان مديريت و برنامه ريزي مبني بر اجراي پروژه به روش طرح و ساخت با استفاده از سهميه فاينانس مقرر گرديد بر اساس مطالعات فاز يك اسناد EPC كه مقدمه اجراي سياست فوق بوده توسط شركت ايمر تهيه گردد لذا اسناد بين المللي و طرح و ساخت (EPC) و انجام مناقصه و ارزيابي پيشنهادات پيمانكاري داخلي و خارجي در دستور كار قرار گرفت و تا پايان آذر ماه 1383 كليه اسناد بين المللي جهت انجام مناقصه تهيه خواهد گرديد .

-5-3-1مطالعات نقشه برداري :

پس از بررسي مسير در شورايعالي ترافيك كشور مهندسين مشاور ساز آب پردازان و سازمان خدمات طراحي استانداري خوزستان نسبت به انجام خدمات نقشه برداري مسير مصوب با مقياس 500/1 اقدام نموده است .

-6-3-1مطالعات ژئوتكنيك :

به منظور شناسايي لايه هاي مختلف زمين شركت مهندسين مشاور كنكاوان معدن شيراز و بهميتان جنوب نسبت به انجام مطالعات ژئوتكنيكي و مقاومت مصالح در مسير مصوب اقدام نمود

-7-3-1مطالعات نحوه استقرار خط :

پس از تصويب مسير مهندسين مشاور سومالي از سري قطار شهري اهواز مامور به انجام مطالعات امكان سنجي خط مصوب قطار سبك شهري اهواز گرديد . هدف اين مطالعات ارزيابي گزينه هاي همسطح – زيرزميني – هوايي و انتخاب گزينه برتر استقرار و روشهاي اجرا با استفاده از معيارهاي مختلف بوده . علاوه به اين در محدوده مركز شهر دو گزينه مسير مطرح بود كه اين مطالعات منجر به انتخاب يك مسير گرديد .

1-4- دلايل روگذر بودن ايستگاه زرگان

1 ) ايستگاه زرگان به دليل اينكه به عنوان اولين ايستگاه خط 2 قطار شهري اهواز مطرح مي باشد و به دليل اينكه به عنوان يك ايستگاه center (مركزي) مطرح است و داراي فضاهاي ثانويه اي شامل مراكز تجاري ، پاركينگ و دفاتر فروش شركت ها مي باشد بايد يك ايستگاه قابل روئيت هم از نظر حجم و سازه و هم از نظر فضاها باشد و به صورت يك ايستگاه عميق يا نيمه عميق كه شال محدوديت هايي در اين زمينه مي باشد به عنوان يك ايستگاه روگذر يا سطحي مطرح شده است و از حفارهاي در ترازهاي زيرين ممانعت به عمل آمده و از نظر اقتصادي مقرون به صرفه مي باشد .

2 ) در مناطقي كه تراكم موجود در سطح زمين شهري به ناچار زيرزميني بودن مسير مترو را موجب مي شود عناصر كالبدي مترو كمتر بر حيات شهر موثر بوده و تاثيرات مترو عمدتاً جنبه عملكردي خواهد دانست . اما در نواحي كه مترو در سطح زمين عبور مي كند ، بافت شهري توسط اين مسير قطاع شده و ارتباطات آن از هم گسسته مي شود .

اصولاً چون سيستم حمل و نقل مترو ، پديده جديدي در سطح شهر مي باشد . بنابراين ساختمان ايستگاههاي آن نيز بايد نمودي مدرن و تكنولوژيك داشته باشند . در جاههايي كه ايستگاههاي مترو در سطح زمين ظاهر مي شوند . همواره طراح بايد به اين نكته توجه داشته باشد كه تطبيقي با بافت اطراف بايد به گونه اي صورت گيرد كه ساختمان جديد ايستگاه به گونه اي تكميل كننده مجموعه اي مي باشد كه در آن قرار مي گيرد . ايستگاهها مي توانسته در سطح شهر به عنوان يك نشانه شهري نيز مطرح شوند .

3) مشكلات مربوط به بالا بودن آبهاي زير زميني در اهواز كه در حفارها ايجاد مي شود و به علت داشتن فضاي كافي در روي سطح و اختلال ايجاد نكردن در ترافيك شهري و به علت بالا بودن هزينه ها حفاري توسط دستگاه TBM وجود دارد .

---